Ngành học ở Fulbright: Giáo dục khai phóng và giá trị của tri thức nền tảng

image

Trong những mùa tuyển sinh đầu tiên của Đại học Fulbright Việt Nam, chúng tôi gần như luôn nhận được những câu hỏi như đúc ra từ cùng một khuôn nào đấy: Con tôi học giáo dục khai phóng rồi ra trường thì làm nghề gì? Tại sao các con phải học những môn học “vô dụng” như Triết học, Nghệ thuật, Lịch sử? Những môn ấy có ích gì?

Đối với hầu hết gia đình Việt Nam cũng như châu Á, mục đích của giáo dục đại học là trang bị cho sinh viên những kỹ năng chuyên môn nhằm đảm bảo giúp họ có một công việc cụ thể và ổn định. Bởi vậy, những lựa chọn hàng đầu khi chọn ngành để học tại trường đại học hầu hết đều tập trung vào những ngành dễ kiếm việc làm và thu nhập cao. Và như một quan niệm đã “đóng đinh” trong tiềm thức của nhiều người, lựa chọn học đại học và con đường sự nghiệp tương lai dường như là một đường thẳng tắp, học tài chính – ngân hàng để ra làm chuyên viên tài chính, học luật sư để ra đời làm nghề luật…

Với những mặc định như thế nên nhiều người không thể hiểu vì sao các bạn sinh viên lại cần phải dành năm đầu tiên ở Fulbright để tìm hiểu về nhiều lĩnh vực khác nhau, từ khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, nhân văn, nghệ thuật và kỹ thuật trước khi quyết định chọn một chuyên ngành cụ thể.

Học cách để học: chìa khóa để sống còn

Những mối quan ngại nêu trên có thể có cơ sở thực tế 20 năm trước. Tuy nhiên, thực tế đã đi xa dần lối tư duy cũ đó. Khi tin vào quan niệm rằng ngành học sẽ trở thành việc làm, nhiều người đã quên mất rằng, có tới 60% sinh viên tốt nghiệp làm việc trái ngành, theo báo cáo của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội. Đáng buồn là trong số gần 1 triệu tài xế “xe ôm công nghệ”, có tới 80% là cử nhân thất nghiệp. Trong khi đó, các doanh nghiệp vẫn than vãn không tuyển dụng nổi nhân viên như ý.

Dù muốn hay không, tất cả chúng ta đều phải thừa nhận một thực tế rằng: cho dù bạn có làm nghề gì đi chăng nữa thì những chủ đề cụ thể mà bạn học ở trường đại học sẽ ít nhiều trở nên lạc hậu với công việc hàng ngày mà bạn sẽ làm ngay sau khi tốt nghiệp. Và ngay cả khi những gì bạn học có liên quan với công việc bạn làm, thì điều đó cũng sẽ thay đổi nhanh chóng.

Một nghiên cứu gần đây dự báo rằng khoảng 80% công việc của năm 2030 thậm chí còn chưa xuất hiện. Vậy thì điều gì vẫn còn giá trị bất chấp những thay đổi? Câu trả lời là học cách để học, để liên tục tái tạo và học hỏi những kĩ năng mới.

Diễn đàn Kinh tế thế giới cho biết ba kỹ năng hàng đầu cần thiết cho công việc trong thế kỉ 21 là kỹ năng giải quyết vấn đề phức tạp, tư duy phản biện và khả năng sáng tạo – những giá trị quan trọng nhất của giáo dục khai phóng.

Giám đốc Điều hành Facebook, bà Sheryl Sandberg, một trong 19 nữ tỷ phú tự thân của Mỹ trong cuộc trò chuyện mới đây với sinh viên Fulbright chia sẻ từ trải nghiệm cá nhân rằng “giáo dục khai phóng dạy cho con người cách nghĩ, giống như dạy ta cách câu cá thay vì đưa cho ta con cá. Điều đó có nghĩa là khi bạn ném bất kì vấn đề gì vào họ, họ đều có thể tìm ra giải pháp.”

Giáo dục khai phóng dạy cho con người cách nghĩ, giống như dạy ta cách câu cá thay vì đưa cho ta con cá.

David Autor, kinh tế gia của MIT, tác giả của một nghiên cứu gần đây về tác động của công nghệ và toàn cầu hoá đối với công việc cho hay giới “cổ cồn trắng” làm những công việc như xử lý dữ liệu, điền form, thu thập thông tin, phân tích dữ liệu đơn giản trong những ngành như bảo hiểm, ngân hàng và luật đang đối mặt với nguy cơ bị đào thải bởi máy móc. Và những nghề được trả lương cao nhất, mà ai cũng muốn, lại là những nghề mà sinh viên theo mô hình giáo dục khai phóng kiểu Hoa Kỳ được chuẩn bị tốt nhất. Đó là những nghề đòi hỏi “khả năng sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định, lập luận thuyết phục và kỹ năng quản lý”.

Bằng cách nào mà giáo dục khai phóng có thể chuẩn bị cho sinh viên thích ứng và quản lý tốt những thay đổi trong môi trường công việc tương lai? Thomas Cech, nhà hoá học đoạt giải Nobel, một sinh viên tốt nghiệp từ đại học giáo dục khai phóng, đã có một minh hoạ thú vị. Giống như các vận động viên thường tập các bài tập không liên quan đến môn thể thao mà họ theo đuổi, ông cho rằng sinh viên cần học cả những ngành ngoài chuyên ngành chính. “Việc tập luyện nhiều môn thể thao có thể giúp con người phát triển các nhóm cơ trọng tâm một cách hiệu quả hơn nhiều so với việc chỉ chăm chăm tập một môn thể thao yêu thích.

Tương tự như thế, giáo dục khai phóng khuyến khích các nhà khoa học nâng cao “lợi thế cạnh tranh” bằng cách học cả những môn về nghệ thuật hay nhân văn. Việc học trải rộng trong nhiều lĩnh vực như vậy giúp cho sinh viên phát triển những kỹ năng then chốt như thu thập và tổ chức thông tin, phân tích và định giá chúng, cũng như trình bày một lập luận. Rõ ràng, giáo dục khai phóng giúp ươm dưỡng những kĩ năng này hiệu quả hơn nhiều so với việc học viết một báo cáo thí nghiệm”.

Nguyên lý này được cụ thể hóa trong chương trình đào tạo ở Fulbright, khi những bạn học khoa học máy tính cũng cần hiểu biết về nhân văn, về thiết kế, hay về khoa học não bộ. Tương tự, nếu bạn đến Fulbright để học về Kỹ thuật, bạn phải có hiểu biết rộng rãi về nghệ thuật, có khả năng tư duy một cách phản biện và đồng cảm về những trải nghiệm con người.

Mặt khác, nếu bạn muốn học văn chương hay lịch sử nghệ thuật, chúng tôi muốn bạn nhìn nhận những chủ đề này như là những cách thức để thấu hiểu sự phức tạp trong tư duy của con người và xã hội loài người – và điều đó đòi hỏi một ý thức về khoa học, ý thức về cách mà công nghệ định hình những trải nghiệm của chúng ta, cũng như một sự nhận thức sâu sắc về cách mà các luồng thông tin và mạng lưới được cấu trúc như thế nào.

Nếu bạn đến Fulbright để học về Kỹ thuật, bạn phải có hiểu biết rộng rãi về nghệ thuật, có khả năng tư duy một cách phản biện và đồng cảm về những trải nghiệm con người.

Giá trị của những ngành học “vô dụng”

Nhưng ngay cả khi bạn tốt nghiệp Fulbright với chuyên ngành cử nhân văn chương, triết học hay nghệ thuật, tấm bằng của bạn cũng không thua kém giá trị so với một bạn học theo ngành kỹ thuật hay khoa học máy tính, Tiến sĩ Đinh Vũ Trang Ngân, Giám đốc Chương trình Cử nhân Đại học Fulbright khẳng định.

Điều này được minh chứng bằng những dữ liệu thực tế. Dựa trên số liệu về thu nhập và ngành nghề của những cử nhân sau khi ra trường, một nghiên cứu gần đây ở Mỹ chỉ ra rằng, trong khi tấm bằng cử nhân khoa học hay kỹ sư có thể giúp cho một sinh viên đạt được mức lương khởi điểm cao hơn các bạn đồng trang lứa thì lợi thế này sẽ biến mất theo thời gian. Trên thực tế thì tấm bằng cử nhân giáo dục khai phóng cũng hữu ích không kém gì những bằng cấp “thực tế hơn”, nhất là đối với những sinh viên xuất thân từ hoàn cảnh kinh tế thiệt thòi.

Về lâu dài, những người xuất phát điểm từ những chuyên ngành tưởng như “vô dụng” kể trên lại có nhiều lợi thế để thăng tiến trong những vị trí quan trọng, đòi hỏi kĩ năng lãnh đạo. Có tới 1/3 trong số 500 CEO hàng đầu nước Mỹ theo bảng xếp hạng của Fortunes tốt nghiệp từ các trường giáo dục khai phóng. Những CEO nổi danh toàn cầu như bà Susan Wojcicki, CEO Youtube có bằng cử nhân Lịch sử và Văn chương, CEO Alibaba, tỉ phú Jack Ma có bằng cử nhân ngôn ngữ Anh. Ở Việt Nam cũng không hiếm những CEO nổi tiếng xuất phát từ những ngành học không mấy liên quan, như doanh nhân Henry Nguyen, CEO của McDonald Việt Nam với bằng cử nhân ngành văn học cổ điển!

Tiến sĩ Đinh Vũ Trang Ngân

Nếu bạn còn hoài nghi giá trị của giáo dục khai phóng, đây là lời khuyên của ông Edgar Bronfman, cựu CEO công ty Seagram: “Hãy lấy bằng giáo dục khai phóng. Theo kinh nghiệm của tôi, một tấm bằng giáo dục khai phóng chính là nhân tố quan trọng nhất ươm dưỡng nên những cá nhân thú vị và đầy khao khát, những người có thể quyết định lối đi riêng cho mình trong tương lai”!

Việt Lâm

Kết nối với chúng tôi

facebook

(English below) ASEAN SOCIAL IMPACT PROGRAM 2023 - VÌ MỘT “HÀNH TINH” KHỎE MẠNH HƠN Chương trình ASEAN Social Impact Program 2023 - ASIP (Tác động xã hội ASEAN) đã chính thức khép lại với phần trình bày ý tưởng của các đội thi. Trước ban giám khảo và các nhà tài trợ tài năng...

image

NẾU ĐƯỢC NHẮN NHỦ MỘT ĐIỀU VỚI BẢN THÂN, BẠN SẼ NÓI GÌ? 💛💙 ✨ Bốn năm trước khi mới mười tám đôi mươi, các bạn Khóa 2024 đã trải qua vô vàn cảm xúc khi đặt chân đến Fulbright. Từng dòng tâm sự đó đã được ghi lại trong bức thư các bạn viết cho chính mình ở tương lai, được Fulbright "giữ hộ" trong suốt bốn năm qua. 💌 Giờ đây, khi nhận được bức thư ấy, tân sinh viên năm nào đã sắp trở thành tân cử nhân, với bao bài học, bao kỷ niệm, bao vấp ngã và bao lần khai phóng bản thân. Nhân dịp này, các bạn trẻ cũng muốn gửi gắm đến chính mình những lời nhắn thân thương nhất. Cùng “đột nhập” vào Tuần lễ Tiền tốt nghiệp của Fulbright và chúc mừng Khóa 2024 nhé!

Trang web này sử dụng cookies để cung cấp trải nghiệm người dùng tốt hơn.

Các cookies cần thiết (Essential Cookies) được mặc định và là cơ sở để trang web hoạt động chính xác. Cookies phân tích (Analytics cookies) thu thập dữ liệu ẩn danh để cải thiện và theo dõi website. Cookies hiệu suất (Performance cookies) được sử dụng bởi bên thứ ba để tối ưu hóa các ứng dụng (như video và bản đồ) được tích hợp trong trang web của chúng tôi. Để chấp nhận tất cả cookies, vui lòng bấm vào 'Tôi chấp nhận.'

logo_footer