Tin Tức

Những di sản của chiến tranh: Lớp học xuyên biên giới của bộ môn Việt Nam học

image

Vào hc kỳ mùa Thu năm nay, có mt lớp hc đc bit ln đu tiên được ra mt cng đng sinh viên ti Đi hc Fulbright Vit Nam mang tên “Nhìn lại nhng di sn ca chiến tranh Vit Nam qua các góc độ”. Là sự hợp tác giữa Fulbright và Đi hc Utah (Hoa Kỳ), lp Vit Nam hc xuyên quốc gia (và xuyên văn hóa) này phân tích nhng s kin ca cuc chiến đã qua t nhng lăng kính đa chiu và liên ngành. Sinh viên có cơ hi tìm hiu v tri nghim thi chiến ca nhng cu chiến binh và c nhng người dân thường, t đó phân tích nhng di sn dài lâu mà cuộc chiến đ li trên cơ th, tâm trí con người, văn hóa, cnh quan, h sinh thái và xã hi mi quc gia.

“Chiến tranh gây bi thương và kéo theo những thay đổi khủng khiếp, tác động không chỉ cục bộ mà còn gây xáo trộn toàn cảnh địa chính trị thế giới. Chiến tranh gây ra bạo lực và đảo lộn, chấm dứt cuộc sống của những người tham chiến và cả của thường dân. Chiến tranh khiến người người tha hương tị nạn, đẩy người lính vào chốn sinh tử khó lường, gây ra những nỗi ám ảnh day dứt mãi khôn nguôi cho cả người lính và người dân. Chiến tranh gây hao tổn nguồn lực, hậu cần để huy động quân sự và vũ khí. Chiến tranh tạo ra các khối đồng minh nhưng cũng tạo ra sự chia rẽ, thù địch. Chiến tranh gây ra những hậu quả to lớn đối với hệ sinh thái, sức khỏe thể chất và tinh thần, đạo đức và danh tính con người, các mối quan hệ trong gia đình và giữa các thế hệ, cũng như khát vọng tương lai của người trẻ.

Cá nhân hay cộng đồng từng trải nghiệm chiến tranh đều phải mang theo những di sản khôn nguôi, những vết thương mãi không lành dẫu cuộc chiến đã kết thúc, dẫu chiến thắng hay thất bại. Chiến tranh cũng có thể tạo ra sự kiên cường, mà với nỗ lực bền bỉ và đối thoại cùng nhau, các mâu thuẫn có thể có ngày được hòa giải. Nhìn một cách lạc quan, thời kì hậu chiến có thể mang lại những cơ hội quý giá để chúng ta hàn gắn, để phần nào chữa lành những vết thương do sự thù địch chiến tranh gây ra.”

Trên đây là lời giới thiệu của lớp học kéo dài hai học kỳ mang tên “Nhìn lại những di sản của chiến tranh Việt Nam qua các góc độ” được chấp bút bởi hai giảng viên từ Đại học Utah là Tiến sĩ Kim Korinek – Giáo sư ngành Xã hội học, Giám đốc Trung tâm Châu Á và Tiến sĩ Stormy Shepherd – Giảng viên Khoa Lịch sử cùng với Tiến sĩ Nguyễn Nam – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam tại Đại học Fulbright Việt Nam. Từ tháng 1 năm 2022, qua sự giới thiệu của một người đồng nghiệp, ba giảng viên đã bắt đầu quá trình xây dựng lớp học này. Qua các buổi họp trực tuyến trên Zoom hàng tuần, họ đã cùng nhau thiết kế giáo trình và các bài tập xoay quanh những di sản mà chiến tranh để lại.

Lớp học tập trung mang tới những bài giảng giúp các sinh viên trả lời 3 câu hỏi quan trọng – “Những bài học nào từ cuộc chiến mà chúng ta không được lãng quên?”, “Những di sản của chiến tranh nào nên được nghiên cứu và lưu trữ tốt hơn?”, và “Những phương pháp nào giúp hàn gắn những hậu quả sau chiến tranh và xây dựng hòa bình?” Trong suốt hai kỳ học, tập thể sinh viên tìm kiếm những câu trả lời một cách toàn diện từ cả hai phía Việt Nam và Hoa Kỳ. Trong kỳ Thu này, các bạn đã tìm hiểu về những di sản của chiến tranh qua các nghiên cứu học thuật và các tác phẩm âm nhạc, điện ảnh, nhiếp ảnh và các tiểu thuyết nổi tiếng. Cuối kỳ, sinh viên sẽ trình bày các đề xuất cho đề tài nghiên cứu mà các bạn sẽ triển khai trong học kỳ mùa Xuân. Các nhóm cũng sẽ phát triển một kế hoạch truyền thông để giới thiệu kết quả nghiên cứu của mình đến độc giả của cả hai quốc gia.

Trong 10 ngày đoàn trường Utah tới thăm Việt Nam, Fulbright hân hạnh tiếp đón tám sinh viên và hai giảng viên Đại học Utah từ ngày 10 đến 14 tháng 10 năm 2022 tại TP. Hồ Chí Minh. Sinh viên hai trường đã có nhiều cơ hội tương tác trực tiếp với nhau và gặp gỡ các khách mời vốn đã đi qua thời chiến. Sinh viên tìm hiểu về chiến tranh qua các chuyến tham quan bảo tàng hay thực địa, qua các buổi học chung giữa hai trường, nổi bật có cuộc trò chuyện với bà Trần Tố Nga, một trong hàng triệu những nạn nhân Việt Nam nhiễm chất độc da cam và chuyến thăm Địa đạo Củ Chi, “một mê cung dưới lòng đất” vốn nhiều thập kỷ trước kia là hệ thống hầm trú ẩn phục vụ thời chiến.

Sau 5 ngày tại TP. Hồ Chí Minh, đoàn sinh viên và giảng viên Utah tới Hà Nội và ghé thăm Bảo tàng Phụ Nữ Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Tổng hành dinh Quân đội Nhân dân Việt Nam và nhiều địa điểm di tích lịch sử mang những dấu ấn của cuộc chiến tranh năm xưa. Các bạn còn có cơ hội xem bộ phim “Đừng Đốt” và trò chuyện với một trong những nhà làm phim tài năng nhất của Việt Nam, ông Đặng Nhật Minh.

Mt phương pháp hc tp xuyên quc gia thi hu chiến

Sự đặc biệt của lớp học phải kể đến giáo trình học tập thúc đẩy các trao đổi và hợp tác xuyên biên giới. Được xây dựng theo mô hình Lớp học kết nối (“Connected Course”) – một biến thể của phương pháp Học tập hợp tác quốc tế (“Collaborative Online International Learning”), lớp học mang tới cơ hội hợp tác chặt chẽ giữa không chỉ đội ngũ giảng viên mà cả cho tập thể sinh viên hai trường. Hàng tuần qua các cuộc họp trực tuyến trên Zoom, các nhóm nhỏ đã tìm hiểu về những dấu ấn của di sản chiến tranh trong cuộc sống, trong mỗi gia đình và xã hội. Sinh viên cùng nhau chia sẻ những suy nghĩ và nhận xét của mình trên diễn đàn thảo luận, cùng nhau chuẩn bị đề xuất nghiên cứu theo nhóm để đào sâu và ghi lại một di sản của chiến tranh.

Không chỉ học được thêm nhiều điều về những di sản chiến tranh, các sinh viên còn trở nên thân thiết với nhau hơn và hiểu được những điểm nổi trội cũng như hạn chế của việc học nhóm trực tuyến khi các bạn sống cách nhau 12 múi giờ. “Bn mình không có nhiu thi gian làm vic nhóm cùng nhau, mi người đu có thi gian biu khác nhau, chưa k đến vic lch múi gi gia hai đt nước,” Sierra Young, sinh viên ngành Xã hội học tại Đại học Utah chia sẻ. “Lúc bt đu kỳ hc, bn mình gp mt chút khó khăn. Nhưng sau ri, bn mình thng nht được thi gian gp nhau và làm quen vi vic hp nhóm hàng tun vào thi gian đó. K t đây, bn mình chưa h b l bt kì mt bui hp nào. Vì chúng mình ch có 1 tiếng rưỡi đ làm vic cùng nhau hàng tun, thành viên nào cũng đu chun b kĩ lưỡng. Trước mi bui hp, chúng mình s đc các nghiên cu, xem các phim tài liu, và đào sâu tìm hiu v nhng ch đ mà mình quan tâm đ khi gp nhau, chúng mình có th tận dụng từng phút một cách hiệu quả.”

“Bọn mình không có nhiều thời gian làm việc nhóm cùng nhau, mỗi người đều có thời gian biểu khác nhau, chưa kể đến việc lệch múi giờ giữa hai đất nước,” Sierra Young, sinh viên ngành Xã hội học tại Đại học Utah chia sẻ.

“Các bn ti trường Fulbright đã giúp đ mình rt nhiu. Nếu không nh các bn y, mình s khó có th hiu tht kĩ và sâu v mt vấn đề trong khong thi gian ngn đến vy. Đây là ln đu mình được tham gia vào mt lp hc vi các sinh viên quc tế. May có các bn y, nếu không thì mình không th t tìm kiếm và đc hiu hết các tài liu bng tiếng Vit được. Dù hu hết thi gian chúng mình cách nhau na vòng trái đt, chúng mình vn rt thân thiết vi nhau ngoài khuôn kh lp hc.”

Thường xuyên trao đổi cùng nhau để hoàn thành các bài tập được giao, các sinh viên đã trau dồi được các kĩ năng giao tiếp đa văn hóa, cộng tác qua các nền tảng trực tuyến và làm việc nhóm để tối ưu hóa quá trình hình thành kiến thức. Chuyến đi của đoàn Utah tới Đại học Fulbright Việt Nam cũng giúp thắt chặt tình bạn thân thiết giữa các sinh viên.

“Trước khi ti Vit Nam, sinh viên Utah đã có nhng hiu biết cơ bn v cuc chiến tranh Vit Nam. Nhưng ch khi đt chân ti đây, gp g trc tiếp vi sinh viên Fulbright và tham quan các di tích lch s thì các bn mi thc s kết ni sâu sc vi lch s, văn hóa và nhng nét đp ca Vit Nam nơi này,” Tiến sĩ Shepherd chia sẻ. “T khi bt đu gp nhau trc tuyến qua Zoom và sau đó là trc tiếp ti Vit Nam, các sinh viên dn tr nên thân thiết vi nhau hơn. Các bn giúp nhau tìm tòi và nghiên cu kĩ hơn v các di sn chiến tranh. Là mt ging viên, tôi cm thy tht t hào khi có th áp dng phương pháp ging dy mà s cng tác xuyên biên gii kết hp gia trc tiếp và trc tuyến là yếu t ch đo. Tôi cm thy tht may mn khi các sinh viên ca c hai trường tôn trng nhau, luôn thân mến và không ngng tò mò, hc hi t nhau. Ngoài khuôn kh lp hc, tình bn ca sinh viên cũng được xây dựng và bồi đắp. Đây chính là tinh thn không th thiếu khi chúng ta cùng nhau thúc đy công tác hòa gii thi hu chiến gia hai quc gia.”

Mt cách tiếp cn hòa gii đa chiu, đa hướng

Dựa trên chương trình giảng dạy, lớp học xoay quanh các sự kiện chính theo dòng thời gian của cuộc chiến tranh Việt Nam, tập trung phân tích những di sản của chiến tranh dưới góc nhìn của những người từng tham chiến, những nhà hoạt động phản chiến và rất nhiều những người dân thường ở bên lề của cuộc chiến, dù không tham chiến nhưng vẫn chịu vô số những ảnh hưởng nặng nề. Thông qua các tài liệu, các bộ phim, các bài hát, các bức ảnh, và các cuộc thảo luận giữa các sinh viên với nhau, lớp học đã giúp các bạn hiểu toàn diện hơn về những trải nghiệm của các cựu quân nhân và cả những người dân thường không tham chiến, từ những kí ức của họ về cuộc chiến tới những ám ảnh kinh hoàng và cách mà họ vượt qua những nỗi đau này. Dẫu cuộc chiến được tuyên bố là chiến thắng hay thất bại, di sản mà chiến tranh để lại có muôn vàn chiều góc, từ chính trị, môi trường, văn hóa tới tất cả các yếu tố ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân ở thời điểm đó và cả sau này.

Hơn thế nữa, việc giảng dạy và học tập xuyên quốc gia đã giúp các sinh viên cùng nhau hình thành một nguồn tài liệu đa chiều được ghi lại bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh. Bằng việc phân tích một sự kiện cụ thể, chẳng hạn như sự kiện Vịnh Bắc Bộ (1964), nhiều góc nhìn từ những người trải qua cuộc chiến và sống sót kể lại đã được đưa vào các cuộc thảo luận. Qua việc tìm hiểu nguyên nhân đằng sau mỗi quyết định từ cả hai phía trong chiến trận, sinh viên có thể phân tích kĩ lưỡng những diễn biến của chiến tranh và chủ động hình thành các quan điểm của riêng mình.

Đối với nhiều sinh viên, đây là lần đầu họ được tìm hiểu về góc nhìn lịch sử của nước bạn về cùng một cuộc chiến. Sierra Young chia sẻ “Được nghe v quan đim ca phía Vit Nam v din biến ca chiến tranh là mt tri nghim m mang tm mt vi bn thân mình. Mãi đến gi mình mi biết được rng có nhiu góc nhìn khác nhau v cùng mt s kin lch s đến vy. Mình chưa bao gi có cơ hi được tìm hiu v suy nghĩ ca người dân Vit Nam c. Chiến tranh không ch có nhng con s và s liu. Mình đc bit quan tâm đến khía cnh xã hi hc, chng hn như những dn vt trong lương tâm ca người lính trong thi chiến. Mi người đu có mt nim tin, ước mơ, và si dây liên kết vi gia đình và cng đng ca h mt cách rt riêng bit. Đó là lí do vì sao h có nhng quan đim khác nhau, mà trong tình hung xu nht đó, h hai bên chiến tuyến khiến nhng mâu thun ngày mt leo thang. Mình nghĩ lp hc này đã giúp mình suy xét li nhng gi đnh ca bn thân và cho mình hiu rng mình cn cn trng hơn khi tin tưởng mt điu là đúng đn mt cách quá chóng vánh.”

Lớp học còn mời đến một số diễn giả khách mời từng sống trong thời chiến để trò chuyện cùng các sinh viên. Trong số đó, bà Trần Tố Nga đã để lại nhiều khoảnh khắc xúc động khi chia sẻ về những trải nghiệm của cá nhân mình. Bà Nga là một nhà hoạt động người Pháp gốc Việt, bà từng có thời gian làm phóng viên của báo Thông tấn xã Giải phóng, nay là Thông tấn xã Việt Nam. Trong khoảng thời gian làm phóng viên tại chiến trường, bà bị nhiễm chất độc da cam do quân đội Mỹ rải xuống, gây nên nhiều căn bệnh và sức khỏe giảm sút nghiêm trọng. Cả ba người con gái của bà đều bị nhiễm độc, trong đó con gái đầu đã mất khi mới 17 tháng tuổi, hai người con còn lại và cháu ngoại của bà cũng mắc nhiều bệnh do ảnh hưởng của dioxin. Vào năm 2014, thông qua tòa án Pháp, bà đệ đơn kiện 26 công ty Mỹ đã cung cấp cho quân đội Hoa Kỳ chất độc da cam để sử dụng trong Cuộc chiến tranh Việt Nam những năm 1960-1970. Tuy nhiên, vào tháng 5 năm 2021, Tòa án Evry đã tuyên bố “không có thẩm quyền xét xử” đối với vụ kiện của bà. Ở tuổi đã gần 80 và mang trong người đủ thứ bệnh do ảnh hưởng của chất độc da cam, bà vẫn thường xuyên đi về giữa hai nước Pháp – Việt để đấu tranh đòi công lý và hơn hết là lan tỏa khát vọng sống cho nạn nhân chất độc da cam.

“Mình vô cùng xúc đng trước nhng chia s ca bà Nga. Cho dù ti hôm nay, nhng vết so mà bà và gia đình phi hng chu do hu qu chiến tranh vn còn chưa lành, bà vn hiu rng chiến tranh là mt thm kch khng khiếp ti người dân hai đt nước, c Vit Nam và M, tt c nhng người đã phải trải qua thi kì đó,” Đồng Thị Hải Yến (Khóa 2024), một sinh viên khiếm thị tại Fulbright chia sẻ. Yến và ba người thân trong họ hàng của mình đều bị khiếm thị bẩm sinh. “Tht ra, mình cũng không biết chc tình trng ca mình có phi do cht đc da cam gây ra hay không. Ông ni mình đã tham gia chiến đu trong thi chiến. Nhưng y hc ngày nay vn không th tìm ra dioxin trong cơ th con cháu ca nhng người trc tiếp b nhim cht đc da cam.”

Hành trình đi đòi công lý cho nn nhân da cam ca bà Nga đã truyn cm hng cho mình rt nhiu. Mc dù bà không thng trong v kin chng li các công ty hóa cht ca M, nhưng có khong 200 bài báo bng nhiu th tiếng đã đưa tin v v vic. Đi vi mình, đó là mt chiến thng ln. Bà đã giúp c thế gii biết ti mt di sn chiến tranh, mt cơn ác mng mà cho đến ngày nay, hàng triu người Vit Nam và người M vn phi gánh chu. Bà Nga đã giúp mình nhn ra rng mình cn phi quan tâm giúp đ gia đình và cng đng ca mình nhiu hơn. Mình s tiếp tc đóng góp sc mình vào công tác h tr cng đng người khuyết tt vượt qua nhng khó khăn trong cuc sng. Mình s góp phn thúc đy vic thc thi các b lut to điu kin cho người khuyết tt làm vic, t to công ăn vic làm mt cách bình đng và bo v h trong môi trường lao đng.” Hải Yến cho hay.

“Mình vô cùng xúc động trước những chia sẻ của bà Nga.” Đồng Thị Hải Yến (Khóa 2024), một sinh viên khiếm thị tại Fulbright chia sẻ.

Nhng bài hc đáng giá ca mt lp hc lch s phi truyn thng

Lớp học xuyên quốc gia với những cách tiếp cận lịch sử đa chiều và đa hướng là một trải nghiệm giáo dục chưa từng có tiền lệ với tập thể giảng viên và sinh viên ở cả hai trường. “Đây là ln đu tiên tôi tham gia quá trình đng thiết kế và ging dy mt lp hc kết ni vi mt ngôi trường nước bn,” Tiến sĩ Korinek hào hứng chia sẻ. “Vi vai trò là mt người ging viên, tôi không khi cm thy t hào vì được dn dt mt tri nghim hc tp xuyên biên gii, đa văn hóa và mt quá trình tiếp thu kiến thc phong phú khuyến khích nhng góc nhìn đa chiu v lch s và các di sn do chiến tranh đ li.”

“Tôi rt n tượng vi nhng kiến thc chuyên sâu mà các sinh viên đã tìm tòi và chia s khi phân tích v nhng s kin quan trng cũng như qua các bc nh chp t thi chiến. Các bn đã cùng nhau nhn đnh, mô t và phân tích chi tiết nhng ct mc lch s quan trng như Chiến dch Khai Quang, hay cuộc Thm sát M Lai. Hàng tun, chúng tôi có mt buổi chuyên đề 3 tiếng đ tho lun cùng nhau và lúc nào các sinh viên cũng bàn bc sâu sắc v nhng hu qu nghiêm trng mà chiến tranh đ li c hai quc gia nói chung, và vi nhng người lính trc tiếp tham gia chiến đu cùng gia đình, cng đng ca h nói riêng.”

“Đây là lần đầu tiên tôi tham gia quá trình đồng thiết kế và giảng dạy một lớp học kết nối với một ngôi trường nước bạn,” Tiến sĩ Korinek hào hứng chia sẻ.

Chứng kiến những nghiên cứu độc lập của các sinh viên về âm nhạc và phim ảnh thời chiến, Tiến sĩ Korinek tự hào: “Lp hc càng tr nên b ích hơn khi các sinh viên không ngng tham gia trao đi sâu sc vi nhau v quá trình tìm tòi ca mình. c hai trường Utah và Fulbright, các bn chia s vi nhau nhng nhng kiến thc mình mi tìm ra mt cách hào hng và nhit thành. Đây là mt đim cng ln khi sinh viên t làm ch tri nghim hc tp ca mình.”

Là một sinh viên, Lương Ngọc Chung (Khóa 2025) trân trọng tình bạn của mình với các sinh viên Utah. Chung cho biết: “Thành tht mà nói, ban đu mình khá lo lng khi biết rng chúng mình phi làm vic trc tiếp vi nhau. Chúng mình có văn hóa và phong cách hc tp rt khác bit. Nhưng qua thi gian, mình nhn ra rng nhng người tr chúng mình cũng chia s vi nhau rt nhiu mi quan tâm và s thích tương đng. T mt chút lo lng và hoài nghi lúc đu, gi mình thc s rt háo hc mong ch đến bui hp nhóm hàng tun. Khi các bn sinh viên Utah đến TP. H Chí Minh tun va ri, chúng mình li càng thân thiết vi nhau hơn. Ngoài vic hc trên lp, chúng mình còn nói chuyn vi nhau v đ th trên đi.”

Với Tiến sĩ Nguyễn Nam, đây là một cơ hội tuyệt vời để sinh viên tìm hiểu về bản chất của hòa giải và hàn gắn vết thương của chiến tranh.

Với Tiến sĩ Nguyễn Nam, đây là một cơ hội tuyệt vời để sinh viên tìm hiểu về bản chất của hòa giải và hàn gắn vết thương của chiến tranh. “Tham gia lớp học này, sinh viên có thể phát triển được khả năng thông hiểu người khác một cách chân thành. Có rất nhiều góc độ và chiều hướng của một câu chuyện. Câu chuyện đó được kể lại như thế nào thì lại hoàn toàn dựa vào góc nhìn của người kể câu chuyện. Đây là một lớp học đặc biệt, một lớp học chứng kiến nhiều những “lần đầu tiên” của sinh viên ở cả hai đất nước, Việt Nam và Mỹ. Không phải ngày nào các bạn cũng có cơ hội lắng nghe góc nhìn lịch sử của đối phương, chưa nói đến việc các bạn được khuyến khích trao đổi với nhau một cách thoải mái dựa trên nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau. Chỉ khi các sinh viên hiểu được góc nhìn của nhau, thì các bạn mới có thể thật lòng thấu cảm với nhau. Từ đó, các bạn mới có thể thúc đẩy các công tác hòa giải và hàn gắn ở cả hai đất nước.”

Phương Mai

 

Kết nối với chúng tôi

facebook

(English below) ASEAN SOCIAL IMPACT PROGRAM 2023 - VÌ MỘT “HÀNH TINH” KHỎE MẠNH HƠN Chương trình ASEAN Social Impact Program 2023 - ASIP (Tác động xã hội ASEAN) đã chính thức khép lại với phần trình bày ý tưởng của các đội thi. Trước ban giám khảo và các nhà tài trợ tài năng...

instagram

The Monday after Fall break must have brought a lottt of frowning faces, hasn’t it? How are you, energized and ready to take on new challenges, or still exhausted with an inundation of schoolwork and personal projects?Did you know, painting is a wonderful way to relax and refocus. Clear your schedule for just a couple of...

Trang web này sử dụng cookies để cung cấp trải nghiệm người dùng tốt hơn.

Các cookies cần thiết (Essential Cookies) được mặc định và là cơ sở để trang web hoạt động chính xác. Cookies phân tích (Analytics cookies) thu thập dữ liệu ẩn danh để cải thiện và theo dõi website. Cookies hiệu suất (Performance cookies) được sử dụng bởi bên thứ ba để tối ưu hóa các ứng dụng (như video và bản đồ) được tích hợp trong trang web của chúng tôi. Để chấp nhận tất cả cookies, vui lòng bấm vào 'Tôi chấp nhận.'

logo_footer