Vừa qua, Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam tại Trường Đại học Fulbright Việt Nam đã tổ chức một sự kiện ý nghĩa mang tên “Tìm lại tiếng xưa: Gìn giữ Di sản Việt Nam cho thế hệ tương lai”, thu hút sự quan tâm của đông đảo những người yêu mến và trăn trở về di sản văn hóa Việt Nam.
Sự kiện mở đầu bằng phần trình bày của Giáo sư John Phan (Đại học Columbia) về công trình nghiên cứu “Những tiếng nói đã mất của sông Hồng: Tiếng Hán Trung Đại An Nam và Nguồn gốc Tiếng Việt”. Giáo sư Phan đã chia sẻ những khám phá đầy thách thức đối với các diễn ngôn dân tộc hiện đại, đồng thời làm sáng tỏ di sản ngôn ngữ đa tầng, phong phú của tiếng Việt thông qua việc nghiên cứu tiếng Hán Trung Đại tại An Nam.
Điểm nhấn của sự kiện là lễ ra mắt chính thức của website (https://www.digitizingvietnam.com/vi) cho dự án Digitizing Việt Nam, một sáng kiến nhân văn số được hợp tác thực hiện bởi Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và Viện Đông Á Weatherhead, với sự tài trợ từ Quỹ Henry Luce.
Dự án cung cấp nguồn lưu trữ số hóa phong phú với các văn bản Hán–Nôm thời kỳ cận đại cùng các bộ sưu tập tư liệu được tuyển chọn về Việt Nam hiện đại. Đồng thời, dự án cũng phát triển các công cụ nghiên cứu tiên tiến trong lĩnh vực nhân văn số, bắt đầu với công cụ chú giải và dịch thuật Hán Nôm. Thêm vào đó, thư viện tài nguyên sư phạm của dự án sẽ kết nối nghiên cứu học thuật với giáo dục, cung cấp cho giáo viên nói riêng và công chúng nói chung những tài nguyên được tuyển chọn cho việc tìm hiểu và giảng dạy về Việt Nam.
Ngoài bộ sưu tập Hán Nôm, nền tảng Digitizing Việt Nam hiện đang trưng bày các bộ sưu tập tiêu biểu sau:
- Ngôn ngữ. Văn Tự. Ngữ Văn
Tuyển tập các công trình nghiên cứu của GS.TSKH Nguyễn Quang Hồng về ngôn ngữ học, văn tự học và ngữ văn học Việt Nam. - Các Dân tộc ở Việt Nam: Ngôn ngữ và Văn hoá
Khám phá sự đa dạng ngôn ngữ và văn hóa của các cộng đồng dân tộc Việt Nam cùng những nỗ lực bảo tồn trong thời đại toàn cầu hóa. - Tinh hoa Văn học và Ngôn ngữ Việt Nam
Tập hợp các nghiên cứu tiêu biểu về văn học, ngôn ngữ và chữ viết, phản ánh chiều sâu văn hóa dân tộc Việt qua nhiều thời kỳ. - Nữ Giới Chung
Bản số hóa của Nữ Giới Chung – tờ nữ báo đầu tiên trong lịch sử báo chí Việt Nam. - Truyện Kiều
Kho tư liệu toàn diện về kiệt tác Truyện Kiều, với văn bản tra cứu và hình ảnh chất lượng cao của các ấn bản từ năm 1866. - Lục Vân Tiên
Văn bản số hóa của tác phẩm Lục Vân Tiên, bao gồm phiên bản đặc biệt từ sưu tập của bà Châu Anh Phụng. - Lịch sử truyền miệng về Trịnh Công Sơn
Ghi lại ký ức và lời kể từ bạn bè, người thân về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn – biểu tượng văn hóa Việt Nam hiện đại. - Khoảnh khắc Việt Nam
Bộ sưu tập ảnh nghệ thuật về các vùng miền Việt Nam do các nhiếp ảnh gia cộng tác với Tạp chí Heritage thực hiện.
Trong số các bộ sưu tập về những tác phẩm kinh điển như Truyện Kiều và Lục Vân Tiên, điểm nhấn là những đóng góp của Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam, bao gồm ấn bản đặc biệt của bộ phim Kim Vân Kiều (1924) và bản chép tay Lục Vân Tiên do bà Châu Anh Phụng sưu tầm tại Bến Tre, có niên đại từ 1866–1873. Những tư liệu này góp phần quan trọng trong các hướng nghiên cứu so sánh và chuyển thể học.
Bên cạnh các bộ sưu tập tư liệu, nền tảng Digitizing Việt Nam còn phát triển và cung cấp các công cụ nghiên cứu, tiêu biểu như:
- Công cụ Kiều, bao gồm:
- Bảng chú các chữ Nôm trong từng bản Truyện Kiều
- So sánh từng câu giữa các bản Kiều (sắp ra mắt)
- Danh sách các câu độc nhất trong từng bản Kiều (sắp ra mắt)
- Hệ thống từ điển Hán–Nôm kinh điển, như:
- Tự điển chữ Nôm dẫn giải của GS.TSKH Nguyễn Quang Hồng
- Giúp đọc Nôm & Hán Việt của Linh mục Anthony Trần Văn Kiệm
- Từ điển Taberd, Từ điển Nhật dụng thường đàm, Từ điển chữ Nôm Tày, Nguyễn Trãi Quốc Âm Từ Điển
(các từ điển này sẽ sớm được tích hợp từ nền tảng Nom Foundation)
- Image Optical Character Recognition (OCR) Platform
Công cụ cho phép trích xuất văn bản từ hình ảnh, đặc biệt hữu ích cho các nhà nghiên cứu làm việc với tài liệu lịch sử và các tư liệu dạng ảnh khác.
Đặc biệt, góp mặt trong Nhóm vận hành chính của Digitizing Việt Nam là cựu sinh viên Lê Hoàng Phúc, ngành Khoa học Máy tính của Trường Fulbright. Hiện đang công tác tại Viện Đông Á Weatherhead, Đại học Columbia, Phúc sử dụng những kỹ năng khoa học máy tính của mình để đóng góp vào việc giữ gìn di sản Việt Nam, qua đó nhấn mạnh giá trị của sự liên ngành trong việc giải quyết các vấn đề cấp bách của cộng đồng.
Đặc biệt, góp mặt trong Nhóm vận hành chính của Digitizing Việt Nam là cựu sinh viên Lê Hoàng Phúc, ngành Khoa học Máy tính của Trường Fulbright.
Sự kiện cũng hân hạnh đón chào sự góp mặt của PGS.TS Đinh Điền. Thầy Đinh Điền đã trực tiếp hướng dẫn các khán giả sử dụng công cụ dịch Hán Nôm do Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG TP.HCM phát triển. Vào đầu năm 2025, Digitizing Việt Nam đã đóng góp 4,7 TB dữ liệu Hán Nôm từ thư viện trường Đại học Columbia để hoàn thiện chức năng nhận diện, dịch thuật của Kim Hán Nôm. Hiện công cụ Kim Hán Nôm đã được Digitizing Việt Nam triển lãm trong Thư viện Công cụ Nhân văn số. Trong tương lai, dự án khuyến khích các học giả sử dụng công cụ này và cung cấp dữ liệu chú giải chính xác hơn để tối ưu hóa Kim Hán Nôm. Công cụ này hứa hẹn sẽ là một trợ thủ đắc lực cho các nhà nghiên cứu và những người quan tâm đến di sản Hán Nôm của Việt Nam.
Thầy Đinh Điền đã trực tiếp hướng dẫn các khán giả sử dụng công cụ dịch Hán Nôm do Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG TP.HCM phát triển.
Sự kiện “Tìm lại tiếng xưa: Gìn giữ Di sản Việt Nam cho thế hệ tương lai” thể hiện cam kết mạnh mẽ của Trường Đại học Fulbright Việt Nam trong công tác nghiên cứu và xây dựng các công cụ lưu giữ, bảo tồn & phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, bằng những phương pháp tiếp cận tiên tiến để lan tỏa đến các thế hệ tương lai.
Website dự án Digitizing Việt Nam: https://www.digitizingvietnam.com/
Các thành viên cốt lõi của Digitizing Việt Nam.
