Fulbright Digital Humanities Laboratory (DHLab@Fulbright) là sáng kiến tiên phong do sinh viên khởi xướng, với sự bảo hộ của Trung tâm nghiên cứu Việt Nam tại Trường Đại học Fulbright Việt Nam. Với hướng tiếp cận mới mẻ trong giáo dục và nghiên cứu bằng cách kết hợp công nghệ số với các lĩnh vực truyền thống như khoa học xã hội, nhân văn và nghệ thuật, DHLab@Fulbright không chỉ là phòng thực nghiệm về học thuật mà còn là nền tảng thúc đẩy đổi mới giáo dục tại Fulbright.
Với niềm đam mê nghiên cứu Việt Nam cháy bỏng, Vũ An – đồng sáng lập của tổ chức và là sinh viên năm 4 tại Đại học Fulbright Việt Nam – đã cùng DHLab@Fulbright chinh phục nhiều cuộc thi và nhận được giải thưởng ấn tượng.
Hướng tiếp cận mới trong giáo dục và nghiên cứu
Với mục tiêu tiên phong trong việc tích hợp công nghệ số vào các ngành nhân văn, DHLab@Fulbright được ra đời nhằm giải quyết khoảng trống trong hệ thống giáo dục khu vực Đông Nam Á – nơi mà các sáng kiến về nhân văn số còn khá khiêm tốn. Sự ra đời của DHLab không chỉ đóng góp vào sự phát triển của giáo dục, mà còn khẳng định vai trò tiên phong của Trường Fulbright trong việc thúc đẩy các phương pháp học tập và nghiên cứu liên ngành, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ ngày càng có ảnh hưởng sâu rộng.
Nhân văn số (Digital Humanity) là sự kết hợp của công nghệ kỹ thuật số và các nghiên cứu truyền thống về lịch sử, văn học, văn hóa và xã hội, giúp tạo ra những cách tiếp cận mới và sáng tạo trong học thuật. Đội ngũ DHLab@Fulbright mong muốn phát triển lĩnh vực này tại Việt Nam, bằng cách mở rộng cánh cửa cho các bạn trẻ và các nhà nghiên cứu ứng dụng công nghệ hiện đại vào các dự án liên quan đến lịch sử, văn học và các vấn đề xã hội.
Thầy Nguyễn Nam (Giám đốc trung tâm Nghiên cứu Việt Nam tại Trường Đại học Fulbright Việt Nam) phát biểu tại Tọa đàm “Nhân văn số: Khoa học Nhân văn và Kỹ thuật số vì cộng đồng”
Hành trình xây dựng DHLab@Fulbright
Quá trình thành lập DHLab@Fulbright là một minh chứng cho sự quyết tâm và khả năng lãnh đạo của các sinh viên Fulbright. DHLab@Fulbright đã vượt qua nhiều thách thức ban đầu để trở thành một dự án hiện thực và được đánh giá cao.
Vũ An, trưởng nhóm thực nghiệm nhân văn số – DHLab@Fulbright, chia sẻ: “Giai đoạn đầu, chúng mình cần chứng minh tính khả thi của ý tưởng này với ban lãnh đạo nhà trường. Chúng mình cần thuyết phục trường rằng dự án không chỉ khả thi mà còn cần thiết để thúc đẩy đổi mới giáo dục tại Việt Nam.”
Để giải quyết vấn đề này, nhóm đã tổ chức chuyến khảo sát quan trọng tại Hà Nội vào đầu năm 2023 để đánh giá tính khả thi của dự án, học hỏi các cách làm tốt, và xây dựng mối quan hệ với các bên liên quan. Các hoạt động trao đổi với Hội đồng Anh, Viện Goethe, VICAS (Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam), VinUniversity, Phòng Thí nghiệm Tương tác Người – Máy (Trường Đại học Công Nghệ – ĐHQGHN), Thư viện Quốc gia Hà Nội và Cục Di sản Văn hóa đã tạo ra bước đệm quan trọng để hiểu rõ tiềm năng và thách thức của Nhân văn Số, từ đó điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp với nhu cầu giáo dục. Qua những cuộc gặp gỡ này, nhóm đã thành công truyền tải tầm nhìn và sứ mệnh của DHLab, và nhận được sự ủng hộ nhiệt tình từ các đối tác trong và ngoài trường.
Vào tháng 8 năm 2023, nhóm đã trình bày kết quả nghiên cứu “Phát triển Nền tảng Nhân văn Số Tập trung cho Việt Nam: Cơ hội và Thách thức” tại hội thảo quốc tế “Engaging with Vietnam” (tạm dịch: Kết nối Việt Nam). Bài nghiên cứu đã nhận được phản hồi tốt từ giới học thuật, củng cố thêm ý nghĩa của DHLab@Fulbright, và mở ra những hướng nghiên cứu mới đầy tiềm năng trong lĩnh vực nhân văn số tại Việt Nam.
Các sự kiện này đóng vai trò thiết yếu trong việc chứng minh tính khả thi của DHLab@Fulbright. Trước thành công đó, Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam tại Đại học Fulbright Việt Nam đã đồng ý bảo trợ, tạo điều kiện phát triển và đảm bảo sự bền vững của nhóm thực nghiệm, khẳng định giá trị thực tiễn và giáo dục của Nhân văn Số. Ông Frank Proschan nguyên là cán bộ cấp cao tại UNESCO đánh giá “Bằng cách tích hợp các nguồn thông tin và bộ sưu tập đa dạng, DH Lab không chỉ mang lại những hiểu biết mới cho các câu hỏi cũ mà còn đặt ra những câu hỏi mới chỉ có thể được khám phá nhờ sự giao thoa của những nguồn tài nguyên được tập hợp. Tiềm năng của DH Lab là vô hạn, và những đóng góp của nó chắc chắn sẽ mang tính cách mạng.”
Buổi trao đổi của các thành viên DHLab@Fulbright cùng Cục Di sản văn hóa (thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch)
Thúc đẩy hợp tác liên ngành và liên trường
Tháng 3 năm 2024, DHLab@Fulbright chính thức ra mắt, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong hành trình xây dựng một nền tảng nhân văn số tại Việt Nam. Đây không chỉ là một phòng thí nghiệm nghiên cứu mà còn là không gian để sinh viên và các nhà nghiên cứu cùng nhau khám phá cách mà công nghệ số có thể thay đổi cách tiếp cận các lĩnh vực như lịch sử, văn học, và xã hội học. Sự ra đời của DHLab@Fulbright không chỉ là thành quả của nỗ lực cá nhân mà còn là minh chứng cho sức mạnh của sự hợp tác và sáng tạo từ chính các sinh viên.
“Chúng mình đang nỗ lực thúc đẩy tinh thần hợp tác liên ngành và liên trường một cách mạnh mẽ. Các bạn sinh viên mạnh về Khoa học Xã hội thường có nhiều ý tưởng sáng tạo để giải quyết các vấn đề, nhưng lại gặp khó khăn trong triển khai, đặc biệt là khi phải ứng dụng công nghệ. Ngược lại, các bạn sinh viên mạnh về Tự nhiên, Công nghệ có nguồn lực dồi dào nhưng lại thiếu những ý tưởng cụ thể để thực hiện các dự án. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của việc kết nối sinh viên từ các nhóm ngành và các trường đại học khác nhau.” Vũ An chia sẻ.
Đến thời điểm hiện tại, DHLab@Fulbright đã có một số sản phẩm nhận được phản hồi tích cực từ cộng đồng, như “Braille Music Access” đã đoạt giải nhất RMIT Accessibility Design Competition. Dự án này được phát triển bởi sinh viên từ nhiều nhóm ngành như Nghiên cứu Việt Nam, Kinh tế học, Nghiên cứu Xã hội và Khoa học máy tính. Thành tích này chứng minh sự cần thiết của việc hợp tác liên ngành trong việc giải quyết vấn đề và tạo ra các giải pháp phù hợp.
Gần đây, DHLab@Fulbright đã tổ chức sự kiện “Vệt số ZènG” hợp tác cùng sinh viên Đại học FPT, nhấn mạnh sự cần thiết số hóa các hoa văn, đặc biệt là hoa văn của các cộng đồng thiểu số đang dần biến mất. Ngoài ra, DHLab@Fulbright cũng đã phối hợp tổ chức sự kiện “Đối thoại: Thất lạc” tại Liên hoan Sáng tạo & Thiết kế Việt Nam do Đại học RMIT tổ chức, nhằm giới thiệu hướng tiếp cận mới đối với các giai đoạn lịch sử không liền mạch bằng công nghệ.
Sự kiện “Đối thoại: Thất lạc” tại Liên hoan Sáng tạo & Thiết kế Việt Nam.
Tương Lai Của DHLab@Fulbright
DHLab@Fulbright không chỉ tiếp tục kết nối giữa khoa học nhân văn và công nghệ mà còn hướng đến sự phát triển bền vững, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu và giảng dạy trong kỷ nguyên số. Bằng cách áp dụng công nghệ vào các vấn đề xã hội và văn hóa, nhóm mong muốn đóng góp vào tương lai của giáo dục và nghiên cứu tại Việt Nam. Với sự hợp tác chặt chẽ với các đối tác và cộng đồng học thuật, DHLab@Fulbright hy vọng sẽ không chỉ mở rộng kiến thức mà còn thúc đẩy các dự án sáng tạo, giải quyết những vấn đề nhân văn quan trọng, góp phần vào sự phát triển chung của xã hội.
“Chúng mình mong muốn tạo ra một môi trường có thể thúc đẩy năng lực sinh viên, nhằm khám phá các góc nhìn mới trong lĩnh vực nhân văn thông qua việc ứng dụng công nghệ. Từ DHLab, chúng mình hướng đến tạo ra một cộng đồng hợp tác hướng đến các giá trị chung”, Vũ An nói.
DHLab@Fulbright tin rằng việc tiếp cận khoa học nhân văn qua lăng kính công nghệ không chỉ giúp làm giàu thêm kho kiến thức chung, mà còn khơi nguồn cảm hứng cho những tư duy mới mẻ và sáng tạo của các bạn sinh viên.
Buổi Tọa đàm “Nhân văn số: Khoa học Nhân văn và Kỹ thuật số vì cộng đồng”
