News

Nhà giáo Nguyễn Tùng Lâm: Giáo dục là thấu hiểu và trao quyền quyết định cho người học

image

Hành lang từ sân trường bước vào văn phòng của Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm vốn không dài. Từ cánh cửa căn phòng, ông có thể ngắm ánh nắng đang rọi qua từng tán lá. Bao mùa lá đã thay, dù chẳng thể nhớ hết bao nhiêu lứa học sinh đã đi qua hành lang ấy, song với ông, mỗi em đều là một cá thể đáng trân trọng. “Mỗi con người đều là một thực thể độc lập với những nét tính cách riêng biệt. Không ai hoàn toàn giống ai cả,” ông chia sẻ.

Với TS. Nguyễn Tùng Lâm, giáo dục chưa bao giờ là việc gọt giũa tất cả cho vừa vặn vào chung một khuôn mẫu. Giáo dục nên là nơi có những người thầy có thể tạo dựng một không gian an toàn, khơi gợi để mỗi học sinh tự tin phát triển những điểm khác biệt của chính mình, và từ đó tìm được cách đóng góp cho xã hội. Đó là lý tưởng mà ông đã bền bỉ kiến tạo suốt 60 năm qua.

Đưa tâm lý học vào giáo dục

Ngôi trường THPT Đinh Tiên Hoàng của TS. Nguyễn Tùng Lâm được thành lập từ 10/1989 với mô hình trường THPT Dân Lập nhằm giúp đỡ những học sinh THPT có khó khăn, tiếp tục được theo học hệ THPT. Ngoài những học sinh bình thường không đủ điểm vào trường THPT Quốc lập, trường còn là một ngôi trường đặc biệt. Đó là nơi sẵn sàng tiếp nhận cả những học sinh vẫn thường bị xem là “chậm tiến”, “hết thuốc chữa”, hoặc từng bị kỷ luật buộc thôi học từ các trường khác.

“Từng có em học sinh mà trong cặp sách chỉ có một con dao và một cuốn vở cho tất cả các môn”, TS. Nguyễn Tùng Lâm nhớ về một buổi chiều 20 năm trước, khi giáo viên chủ nhiệm đề nghị cho em nghỉ học. Ngồi đối diện với cậu học trò và người mẹ, thay vì bàn chuyện đuổi học, ông chậm rãi đặt những câu hỏi để giúp em hiểu mình đang đứng trước những lựa chọn nào. Rồi ông nói: “Việc em có tiếp tục học hay không không phải do cô giáo, cũng không phải do thầy quyết định, mà chính em mới là người quyết định”. Cậu học sinh ấy đã quyết định tiếp tục học, thi đỗ đại học và sau này học lên thạc sĩ.

Tin rằng giáo dục nên là cánh cửa mở cho tất cả các học sinh, ông quan niệm trường học không cần chọn lọc đầu vào, nhưng nhất thiết phải có những giáo viên vững chuyên môn, kỹ năng sư phạm giàu tâm huyết để lắng nghe và nâng đỡ học sinh.

Nhưng làm thế nào để một người giáo viên có khả năng chạm được vào những điều cốt lõi bên trong học sinh, từ đó thúc đẩy sự thay đổi? Câu hỏi ấy thôi thúc TS. Nguyễn Tùng Lâm nghiên cứu Tâm lý học giáo dục từ khi chuyên ngành này chưa phổ biến trong các trường Phổ thông tại Việt Nam giai đoạn cuối Thế kỷ XX. “Ngành giáo dục là một trong những lĩnh vực cần ứng dụng tâm lý học nhiều nhất, nhưng chúng ta lại chưa thực sự chú trọng”. Theo ông, Việt Nam thường tiếp nhận mô hình nước ngoài mà chưa nghiên cứu kỹ độ tương thích, cũng như chưa thấu hiểu hết những biến động tâm lý khi xã hội thay đổi quá nhanh. “Nếu không hiểu học sinh dựa trên cơ sở khoa học, những quyết định giáo dục sẽ rất dễ thiếu phù hợp,” ông đúc kết. Trong trường học mỗi thầy cô giáo đều có vai trò tác động đến sự hình thành và phát triển nhân cách người học, nhưng trong cơ chế quản lý các trường học của Việt Nam, giáo viên chủ nhiệm (GVCN) có vai trò quan trọng và trực tiếp đến người học nhiều nhất và cũng đòi hỏi ở họ nhiều tâm huyết, tài năng sư phạm nhất để đồng hành cùng người học. Ở trường Đinh Tiên Hoàng của mình, ông đã nêu cao vai trò của GVCN, khơi dậy ở họ một sứ mệnh cao cả, mang tính chất chuyên nghiệp.

Từ đây, ông trực tiếp đào tạo đội ngũ giáo viên chủ nhiệm, cùng họ tháo gỡ từng tình huống sư phạm. TS. Nguyễn Tùng Lâm cũng tiên phong thành lập bộ phận tư vấn tâm lý học đường từ rất sớm, khi khái niệm này vẫn còn xa lạ ở bậc phổ thông.

Càng đi sâu vào thực tiễn, ông càng nhận ra tâm lý con người là một bức tranh phức tạp, chịu tác động của vô vàn yếu tố trong một xã hội đang thay đổi từng ngày. Để thấu hiểu và gỡ rối được những vấn đề ấy, quá trình đào tạo không thể chỉ đóng khung trong một chuyên ngành đơn lẻ. Người học cần một cái nhìn bao quát, có thể kết nối tri thức từ nhiều lĩnh vực khác nhau để tìm ra những lời giải mới.

Tư duy cởi mở đó cũng chính là điểm chạm đưa ông đến với Đại học Fulbright Việt Nam. “Tôi đánh giá cao việc sinh viên trường Đại học Fulbright Việt Nam được đào tạo liên ngành và có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế. Đây là hướng đi rất phù hợp với những nhu cầu của xã hội hiện đại,” ông chia sẻ.

Chính sự đồng điệu về một nền giáo dục không vách ngăn ấy đã trở thành lý do để ông cùng gia đình thành lập Học bổng Nhà giáo Nguyễn Tùng Lâm tại đây. Quỹ học bổng ra đời không chỉ nhằm hỗ trợ tài chính, mà còn là cách để ông gửi gắm niềm tin vào thế hệ trẻ – những người sẽ dùng lăng kính đa chiều để thấu hiểu con người, nhận diện các vấn đề của xã hội để giải quyết và tiếp nối lĩnh vực mà ông đã dành trọn một đời tâm huyết.

Gắn với sứ mệnh xã hội

Mùa hè năm 2023, 5 giờ chiều, Trần Phương Thảo vẫn nhớ mình vừa kết thúc kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đó là lúc em biết tin mình được nhận học bổng Nhà giáo Nguyễn Tùng Lâm.

Học bổng đã tạo điều kiện để ước mơ theo học Đại học Fulbright của Thảo thành hiện thực. “Đó là sự kiện thay đổi cuộc đời em”, Phương Thảo – giờ đây là sinh viên năm cuối chuyên ngành Tâm lý học, nhớ lại. Lớn lên ở một nơi mà em tả “bốn bề là cây cối”, những ngày theo học ở Đại học Fulbright là lúc em nhận ra thế giới có thể rộng lớn đến nhường nào.

Qua màn hình của buổi phỏng vấn trực tuyến năm ấy, TS. Nguyễn Tùng Lâm đã chăm chú lắng nghe cô bé có vóc dáng nhỏ nhắn nhưng toát lên sự chững chạc hiếm thấy. Những dự án Thảo từng thực hiện và cách em đi qua khó khăn để vươn lên chính là điều ông tìm kiếm: những người trẻ không để hoàn cảnh đánh gục, biết quan tâm đến cộng đồng, nhìn ra các vấn đề tâm lý thực tế và biết mình sẽ dùng kiến thức để làm gì.

TS. Nguyễn Tùng Lâm gặp gỡ các bạn sinh viên Trường Đại học Fulbright Việt Nam nhận học bổng Nhà giáo Nguyễn Tùng Lâm cùng đại diện nhà trường trong ngày 18/10/2026.

Đó cũng chính là nơi gặp gỡ giữa Thầy Nguyễn Tùng Lâm và Trường Đại học Fulbright trong cách nhìn nhận thế hệ trẻ. Vượt ra khỏi những thước đo điểm số rập khuôn, cả hai cùng mong đợi ở các em tinh thần dấn thân dám thử những điều mới, khao khát tìm tòi những vấn đề quanh mình và sự quan tâm chân thành đến xã hội.

Phương Thảo giờ đây là sinh viên năm cuối của Đại học Fulbright, tập trung tìm hiểu quá trình phát triển của trẻ em từ khi sinh ra và những yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự phát triển ấy.

“Điều trước hết, tôi mong học bổng sẽ giúp các em có điều kiện học tập thuận lợi hơn để phát huy hết khả năng của mình,” TS. Nguyễn Tùng Lâm chia sẻ. Dù vậy, ông chưa bao giờ kỳ vọng các em phải trở thành một hình mẫu cụ thể nào. Với ông, giáo dục không nên quyết định thay tương lai của người trẻ – “Mình không thể quyết định cuộc đời của mỗi người được”. Điều quan trọng nhất là tạo ra một không gian đủ an toàn để các em tự tìm thấy con đường của riêng mình.

“Em có cảm giác một lần nữa có người tin tưởng vào con đường mình đang đi”, Ông Linh Chi – sinh viên nhận học bổng Nguyễn Tùng Lâm năm 2024, hiện đang tham gia vào một nghiên cứu về sức khỏe tâm lý của bệnh nhân suy thận – chia sẻ. Chi kể rằng ngoài việc cam kết theo học ngành Tâm lý học, học bổng không đòi hỏi các em phải gồng mình đạt thành tích lớn lao. “Thầy luôn khuyến khích cứ phát triển, cứ trưởng thành. Các em muốn làm gì, phát triển theo hướng nào là lựa chọn cá nhân. Nếu cần hỗ trợ gì, có thể nhắn tin cho thầy.”

Đó là lý do học bổng không chỉ dừng lại là sự hỗ trợ về mặt tài chính, mà TS. Nguyễn Tùng Lâm vẫn tiếp tục định hướng, hỗ trợ cho những dự án của các sinh viên. “Có một điều mà năm nay tôi đã làm được, đó là vào TP.HCM và gặp các bạn tôi trao học bổng. Tôi lập nhóm để các em có thể hỗ trợ nhau, cũng như giới thiệu các em đến những người, dự án tâm lý mà tôi nghĩ có thể giúp các em rèn luyện.”

Trong một xã hội biến động không ngừng, nơi máy móc đang dần làm thay con người nhiều việc, ông tin điều cốt lõi làm nên giá trị một người chính là bản lĩnh. “Bản lĩnh ở đây là gì? Là khả năng thích ứng trước những thay đổi của xã hội, của khoa học và công nghệ,” ông lý giải. “Nhưng không chỉ thích ứng, các em còn phải biết tìm ra con đường riêng, một con đường phù hợp với năng lực bản thân và có thể đóng góp cho xã hội. Tôi rất kỳ vọng về điều đó.”

Do đó, ông tin rằng các sinh viên theo đuổi Tâm lý học không phải để cất những lý thuyết vào ngăn kéo, mà để bước ra cuộc đời. Ông mong muốn các em sẽ dùng năng lực thấu cảm và kiến thức chuyên môn để chủ động tìm kiếm những bài toán của xã hội để giải quyết. Sự tự chủ trong tư duy và dấn thân hành động ấy mới là cách phụng sự thiết thực nhất.

Ở độ tuổi mà nhiều người cùng thời đã an vui nghỉ ngơi, mỗi sáng TS. Nguyễn Tùng Lâm vẫn chậm rãi rảo bước trên hành lang lớp học, lặng lẽ trăn trở với những vấn đề xã hội.

“Điều quan trọng với giáo dục, đó là giúp mỗi người gắn sứ mệnh của bản thân với khát vọng cống hiến cho cộng đồng,” ông nói, trong khi lặng nhìn những ô cửa sổ lớp học.

“Con đường tôi đi rất gian nan, nhưng tôi cũng đã tìm được những quy luật riêng của mình.”

Tổ chức sản xuất: Nga Trần, Khánh Huỳnh
Viết bài: Anh Thư
Ảnh: Hoàng Giang
Thiết kế: Min
Xuất bản: Thu Trà